Heildarhugmyndin


Myndskreyting Börkur Sigurbjörnsson.

Menningarmálaráðherrann lokar augunum og setur sýndarveruleika búnaðinn á höfuðið. Þegar hann opnar augun aftur er hann staddur á feikistórri ísbreiðu. Vegvísir úr timbri með áletruninni Norðurpólinn stendur upp úr ísnum. Ráðherrann fylgir bendingu vegvísisins eftir með augunum uns þau stöðvast við hvítt flykki sem bærist á ísnum, næstum ósýnilegt í hvítum bakgrunninum. Hann notar stýripinna sýndarveruleika búnaðarins til þess að færa sig nær og sér að um ísbjörn er að ræða — konung Norðurheimskautsins.

Ísbjörninn færist fram og til baka eftir jöklinum. Hann tekur fimm skref fram á við, stoppar og sveiflar hægri framloppunni út í loftið eins og hann sé að reyna að slá ímyndaðan tennisbolta. Hann stynur, snýr sér við og gengur fimm skref til baka þangað sem hann hafði staðið áður. Hann snýr sér við á ný, tekur fimm skref fram á við, stoppar, sveiflar hægri framloppunni út í loftið, stynur, snýr sér við, tekur fimm skref til baka, …

Menningarmálaráðherrann starir agndofa á ísbjörninn ganga fram og til baka nokkrum sinnum og endurtaka sömu loppusveiflu og stunu í hvert sinn.

„Komdu mér í burt héðan!“ öskrar svo ráðherrann um leið og hann snýr höfðinu frá ísbirninum og leggur hendurnar yfir heyrnartól sýndarveruleika búnaðarins eins og hann vilji afmá tilvist stynjandi dýrsins.

Menningarmálaráðherrann sýnist hann fljóta upp til himins og fljúga í rólegheitum suður yfir hnöttinn, yfir Evrópu, þvert yfir Sahara eyðimörkina og er síðan hlammað niður í austurhluta Afríska meginlandsins.

Ráðherrann lítur yfir grassléttuna. Sólin skín hátt á himninum. Einstaka smátré og runnar eru á víð og dreif um sjóndeildarhringinn. Í fjarska sér hann hóp grasbíta gæða sér á þurrum gróðrinum. Hann rifjar upp grunnskóla landafræðina — eða var það líffræðin — og getur sér til um að þetta sé hjörð gasella. Álengdar kemur hann svo auga á stóran doppóttan kött sem læðist í áttina að gasellunum. Þennan kött þekkir hann. Hann er í engum vafa að þetta sé blettatígur.

Skyndilega stekkur blettatígurinn fram á við og byrjar að hlaupa, en staðnar síðan jafn skyndilega eftir nokkra metra, eins og hann hafi hlaupið á ósýnilegan vegg. Dýrið sest niður, nagar aðra framloppuna og horfir í átt til gasellanna. Það stendur síðan upp aftur og trítlar léttfætt til baka á upphafsreit þar sem það leggst niður, leggur hökuna á framloppurnar og tár rennur niður aðra kinnina.

Menningarmálaráðherrann tekur af sér sýndarveruleika búnaðinn og lítur yfir til Yvette, forstöðukonu hugmyndaþróunar hjá Studio Zero, sem stendur hnarreist í nokkurra metra fjarlægð með krosslagðar hendur og stolt bros á vörum.

„Hvað í andskotanum er þetta?“ öskrar ráðherrann og hristir sýndarveruleika búnaðinn framan í Yvette til þess að undirstrika orð sín. „Hvað var það sem ég sá?“

„Tja, þetta er það sem þú baðst okkur um,“ svarar Yvette og brosið hefur horfið af vörum hennar. „Þetta er fyrsta útgáfa af heildarhugmyndinni að sýndarveruleika dýragarði. Eins og þú væntanlega veist þá stóð í verklýsingunni að við ættum að þróa heildarhugmynd að sýndarveruleika dýragarði þar sem fólk getur fylgst með dýrum í þeirra náttúrulega umhverfi en á sama tíma blanda inn í upplifunina helstu þáttum úr menningararfi okkar sem tengjast dýragörðum í borgum og bæjum.“

„Ég veit hvað ég bað ykkur um,“ urraði ráðherrann í gegnum samanbitnar tennurnar. „Þetta er EKKI það sem ég bað um. Af hverju hegða dýrin sér svona undarlega?“

„Hvernig væri ef við tækjum eitt skref til baka,“ sagði Yvette og kinkaði kolli brosandi, eins og þolinmóður kennari. „Leyfðu mér að útskýra aðferðafræði okkar í meiri smáatriðum. Eins og þú sást þá höfum við tekið náttúrulegt umhverfi dýranna sem upphafspunkt og bakgrunn í hönnuninni. Sem lýsandi dæmi um menningararf dýragarða höfum við einblínt á tvö atriði sem okkur fannst hvað mest einkennandi. Annars vegar völdum við aflokuð rými og hins vegar andlega streitu. Þegar öllu er blandað saman þá er útkoman sú að dýrin koma fyrir í sínu náttúrulega umhverfi en hreyfigeta þeirra er takmörkuð af ósýnilegum búrum. Öll dýrin eru stressuð, taugaveikluð og í fullri hreinskilni þjást að meira eða minna leyti af vitglöpum — líkt og gengur og gerist í okkar hefðbundnu dýragörðum í borgum og bæjum um allan heim.“

„Hvers vegna í ósköpunum væri einhver reiðubúinn til að borga fyrir að sjá sýndarveruleika geðbiluð dýr?“ hrópar ráðherrann og undirstrikar orð sín með mano a borsa handahreyfingu sem hann hefur lært af kvikmyndunum um Guðfaðirinn.

„Okkar útgangspunktur er að fólk myndi gera það af sömu ástæðum og það fer að sjá alvöru geðbiluð dýr í alvöru dýragörðum,“ svarar Yvette og setur hendur á mjaðmir.

„En af hverju vitglöp?“ spyr ráðherrann í hátíðnitón eins og hann sé að bresta í grát.

„Vegna þess að verklýsingin bað okkur um að viðhalda menningararfi okkar frá áralangri tilvist dýragarða í mannabyggðum,“ svarar Yvette viss í sinni sök. „Eftir viðamikla heimildavinnu og umræðu milli hönnuða okkar og mannfræðinga þá höfum við komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé best gert með aflokuðum rýmum og geðsjúkdómum.“

„Nei, nei, nei,“ öskrar ráðherrann. „Það er ekki satt! Það er ekki það sem ég var að leita eftir. Ég vildi… ég vildi sjá börn klappa dýrum… Hamingjusöm dýr… Vinalega ljónatemjara… Könnuði… ÞAÐ er menningararfur okkar… Aflokuð rými og geðsjúkdómar… ÞAÐ er ekki menning! Það er viðbjóður. Það er bara…“

Menningarmálaráðherrann klárar ekki setninguna heldur hendir sýndarveruleika búnaðinum í gólfið og strunsar út úr herberginu, skellandi hurðum á eftir sér.